विभिन्न पुराणहरूले वर्णन गरेका कृष्ण चन्द्रवंशी राजा शूरसेनका नाति तथा वसुदेव र देवकीका आठौँ सन्तान हुन् । लगभग ५२०० वर्ष अगाडि द्वापर युगमा भारत वर्षमा जन्मिएका यिनी आफ्नै मामाको आँखी भएर पनि सुरक्षित रहन सकेका अलौकिक र प्रतिभासम्पन्न व्यक्ति हुन् । यिनको जन्म उग्रसेनका तथाकथित छोरा अर्थात् यिनकै मामा कंसराजको कठोर कारागारभित्र भएको थियो । दुष्ट मामा कंसको हातबाट बँच्न, जन्मिनासाथै आफ्ना पितालाई इशारा गरी पिताका परम्मित्र नन्दको घरमा पु¥याउन आग्रह गर्न सक्षम दैवीशक्ति प्रदत्त विष्णुकै एक अवतारका रूपमा यिनको स्थान रहेको कुरा पुराणहरूले उल्लेख गरेका छन् ।
कंसका आँखा छल्न नन्दका घरमा कृष्णलाई पु¥याई नन्द–यशोदा पुत्रीलाई लिएर पिता वसुदेव फर्किँदासमेत कसैले थाहा नपाउने र कारागारका झ्यालढोका आफैँ खुल्ने र बन्द हुने मायावी शक्ति आफैँले प्रदान गरेका कृष्णलाई योगमायाको शक्ति मिलेको थियो । नवजात शिशुहरू एकआपसमा साटिएपछि मात्र कंसले देवकीका गर्भबाट बच्चा पैदा भएको खबर पाएका थिए , खबर पाउनासाथ देवकीबाट अघि साटेर ल्याइएकी कन्या नै देवकीपुत्री हुन् भन्ने ठानी मार्न लगेका थिए तर देवकीका आठौँ गर्भबाट जन्मिएका शिशु ती कन्या नभएर नन्दका घरमा पु¥याइएका कृष्ण थिए । जो कन्यालाई मार्न भनी कंसले लगी ढुङ्गामा पछार्न लाग्दा हातबाट चिप्लिएर आकाशमार्गमा प्रवेश गरेकी कन्याले विन्ध्यवासिनीको रूप ग्रहण गरी कंसको मृत्यु कृष्णका हातबाट हुने उद्घोष गरेकी थिइन् ।
भाद्र कृष्ण अष्टमीका मध्यरातमा कारागारभित्र जन्मिएर व्रजमा हुर्किएका कृष्ण सानै उमेरदेखि अ∫ूत प्रतिभाहरू देखाउन समर्थ थिए । आफ्नो मुख खोलेर आमालाई मुखभित्रै विश्व ब्रह्माण्ड देखाई चकित तुल्याउन सफल यिनी उपद्रवपूर्ण कार्यमा पनि उत्तिकै अग्रसर थिए । विष्णुकै अवतार साथै मायवी शक्तिका कारण कसैको छलकपट र षड्यन्त्रबाट पनि बँचेका यिनलाई मामा कंसले आफ्नो काल कृष्ण नै हो भन्ने ठानेर पटक–पटक आक्रमण गरेका थिए । वत्सासुर, वकासुर, अघासुर जस्ता भयङ्कर राक्षस सेनाको आक्रमण सामना गर्दै यिनले ब्राह्मालाई नै मोहित गरेका थिए । धेनुकासुर, अरिष्टासुर, कालियनाग आदिलाई तह लगाउने र वध गर्ने जस्ता कार्यबाट वज्रवासीको सुरक्षा गर्दै आएका यिनलाई कंसले सत्र पटकसम्म २३–२३ अक्षौहिणी सेनाद्वारा आक्रमण गर्दा पनि सम्पूर्ण सैैन्यशक्तिको संहार गरी पृथ्वीलाई भारमुक्त गरेका थिए । सान्दीपनि गुरुको आश्रममा बसेर धनुर्विद्या र चारै वेदको अध्ययन गरेका यिनले वज्रवासीहरूको प्रशस्त वात्सल्य र ममता पाई महारासलीलामा गोपाङ्गनाहरूलाई ब्रह्मानन्दको अनुभूति दिलाएका थिए । युद्धकलामा निपुण यिनले कंसको बन्दीगृहमा रहेका आमाबुबा र मावली हजुरबुबा उग्रसेनलाई बन्दीगृहबाट छुटाई राजपाट सञ्चालनको जिम्मा लगाएर यिनी द्वारका नगर निर्माणमा जुटेका थिए । सम्पूर्ण मथुरावासीलाई युद्वग्रस्त मथुराबाट द्वारकामा लगी बसोवासको व्यवस्थासमेत यिनले मिलाएका थिए । त्रेतायुगमा नेपालको गण्डकी तटमा सोह्रहजार कन्याहरूले भगवान््् विष्णुको तपस्या गरेका थिए । उनीहरूको तपबाट सन्तुष्ट विष्णुस्वरूप श्रीरामले वरदान दिन खोज्दा उनीहरूले रामचन्द्रलाई पति रूपमा प्राप्त गर्न चाहेका थिए । रामचन्द्रले आफू एक पत्नीव्रता रहेको जानकारी गराउँदै उनीहरूको इच्छा अर्को जन्ममा मात्र पूरा हुने वरदान दिए । द्वापर युगमा भगवान््् विष्णुले कृष्णको स्वरूपमा जन्म लिए भने उनै सोह्र हजार कन्याहरूले गोपकन्याहरूका रूपमा जन्म लिएका थिए जसलाई गोपिनीहरू भनियो । उनै गोपिनीहरूलाई भौमासुर नामक राक्षसले थुनेको थियो । उनीहरूलाई श्रीकृष्णले बन्धनमुक्त गरी विवाह गरेका थिए ।
वैदर्भी रूक्मिणीलगायत सोह्रहजार एकसय आठ राजकन्याका साथ विवाह गरी सम्पूर्ण पत्नीलाई लीलामय प्रेम प्रदान गर्न सक्षम यिनले प्रत्येक पत्नीबाट १०–१० छोरा र १–१ छोरीसहित जम्मा १,७७,१८८ जना सन्तान जन्माएका थिए ।
यस्तै महाभारतको युद्धमा समेत यिनको भूमिका देखिन्छ । महाभारतको युद्ध रोक्न भरमग्दुर प्रयत्न गरेका श्रीकृष्ण आफैँ पनि हस्तिनापुरका युवराज दुर्योधनका सामु पुगेर सन्धी प्रस्ताव राखेका थिए । पाण्डव–कौरवबीचको युद्ध नरोकिने देखेपछि आफू धर्म र सत्यका पक्षमा रही पाण्डवलाई सहयोग गरेका थिए । महाधनुर्धारी अर्जुनलाई गीताको ज्ञान गराएर वेद, पुराण र सम्पूर्ण धर्मशास्त्रको मर्म लोकार्पण गर्न कृष्ण सफल भए । महाभारतको १८ दिने महासङ्ग्राममा महारथी अर्जुनको रथ हाँक्ने सारथी भगवान््् श्रीकृष्ण नै थिए । कृष्णकै साथ पाएर अर्जुन युद्धक्षेत्रमा आइपरेका अनेकौँ सङ्कटबाट जोगिँदै सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर बन्न सफल भएका थिए । अनन्त लीलापुरुषका रूपमा समस्त भक्तजनले भगवान््् मानेका पौराणिक व्यक्तित्व हुन् कृष्ण । दानवहरू तथा दुष्ट राजाहरूलाई वध गरी समस्त मानवजगत्लाई सुखको प्रत्यानुभूति गराएका कृष्णले १२५ वर्षसम्म पृथ्वीको भोग गरे । अन्त्यमा दुर्वासा ऋषिको श्रापको कारण प्रभासक्षेत्रमा आपसमा काटाकाट गरी समग्र वंश नाश भएकाले श्रीकृष्णले मानवदह त्यागी चतुर्वाहुको रूपधारण गरी नारायणको अंशमा मिल्न पुगे । यिनको जन्मदिन भाद्रकृष्ण अष्टमीमा विभिन्न पर्व उत्सव गरी श्रीकृष्ण जन्मोत्सव मनाउने चलन आज पर्यन्त चलेकै छ भने उक्त दिनलाई पूर्ण पर्व मानेर नेपालमा सार्वजनिक बिदा दिने चलन रहेकोमा २०७५ देखि उक्त बिदाको प्रचलन सरकारले हटाएको छ ।
Comments
Post a Comment